«Είν' έτοιμα στην άσπονδη πλημμύρα των αρμάτων
Δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν,
Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο» (Διονυσίου Σολωμού, «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», σχεδίασμα Γ΄, στ. 13.)
Τιμούμε σήμερα την ακροτελεύτια πράξη και το σπουδαιότερο πνευματικό αποτύπωμα της Ελληνικής Επαναστάσεως.
Διακόσια χρόνια μετά την Ηρωική Έξοδο, το έθνος ακουμπά με ευλάβεια στο Μεσολόγγι και όλοι μας προσκυνούμε το αιματοβαμμένο του χώμα, πάνω στο οποίο κάθε βήμα είναι μνήμη και κάθε ανάσα μας ιστορία.
Σ’ αυτόν τον τόπο η ιστορία δεν είναι κοινό ανάγνωσμα, αλλά ιερό βίωμα. Η Έξοδος δεν είναι απλή ιστορική λεπτομέρεια, αλλά η έμπρακτη και βιωματική απόδειξη ότι η Ελευθερία δεν κατακτιέται με ευχολόγια, αλλά με θυσίες και αίματα. Είναι το κρίσιμο εκείνο σημείο, όπου οι Μεσολογγίτες, γυμνοί από κάθε υλικό στήριγμα, αναμετρήθηκαν με την ψυχή τους και επέλεξαν την ελευθερία.
Στάθηκαν όρθιοι απέναντι στο σκοτάδι και το νίκησαν με το φως της συνείδησής τους. Μας δίδαξαν την αληθινή ελευθερία, που δεν μετριέται με την χρονική έκταση της ζωής ή την κατίσχυση των δικαιωμάτων, ενίοτε εις βάρος των άλλων, αλλά με την ποιότητα του θανάτου. Επέλεξαν να πεθάνουν ελεύθεροι, παρά να ζήσουν ατιμασμένοι και σκλαβωμένοι
Της Εξόδου το Ανάγνωσμα γυρίζει τις μνήμες μας τις πρώτες πρωινές ώρες του Απριλίου του 1826. Ξημέρωμα Κυριακής των Βαΐων. Στην καρδιά της άνοιξης, που η γη ανθοστολίζεται, ο ήλιος καταυγάζει τα πάντα, οι αισθήσεις αναρριγούν, διψασμένες για ζωή και δημιουργία, επέλεξαν οι «Ελεύθεροι πολιορκημένοι» να εξέλθουν εκ του θανάτου εις την ζωήν.
Είχαν προηγηθεί δώδεκα μήνες σκληρής πολιορκίας. Οι κρουνοί του ανεφοδιασμού είχαν πλέον κλείσει. Τις αντιστάσεις τους λύγισαν και τις σωματικές τους δυνάμεις κατέβαλαν η πείνα, οι ασθένειες, η εξαθλίωση και όχι η φοβέρα του εχθρού. Εκείνος, πολλές φορές, τους πρότεινε παράδοση και συνθηκολόγηση με όρους ευνοϊκούς.
Η επιλογή της Εξόδου ήταν πλέον, μονόδρομος, για να βγουν από την τραγικότητα του αργού θανάτου και την ατιμωτική παράδοση των επιζώντων. Γι’ αυτό, διέλυσε τον φόβο τους και επέδρασε καταλυτικά στο ηθικό τους.
Πλέον, κατά τον Μεσολογγίτη μεγάλο ποιητή Κωστή Παλαμά, «δεν υπήρχαν εντός των τειχών ούτε άνδρες, ούτε γυναίκες, ούτε γέροντες, ούτε παιδιά, ούτε ασθενείς, ούτε πληγωμένοι. Υπήρχαν, απλούστατα, ήρωες».
Το σχέδιο της Εξόδου κατήρτισε και υπαγόρευσε ο θρυλικός και μαρτυρικός Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ. Επρόκειτο για κείμενο ιερό, που άρχιζε με την επίκληση «εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου Τριάδος».
Ήταν ένας συνδυασμός πίστεως και φιλοπατρίας, που περιέγραψε με την αθάνατη πένα του ο Εθνικός μας Ποιητής Διονύσιος Σολωμός: «Σκέψου βαθειά και σταθερά τη φύση της Ιδέας, πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο και υψηλότερο περιεχόμενο της αληθινής ανθρώπινης φύσης, η Πίστη και η Πατρίδα…».
Η απόφαση της Εξόδου εκφράζει την βαθειά πίστη των Μεσολογγιτών, των Σουλιωτών και των άλλων πολιορκημένων στον Θεό. Είχαν επίγνωση, ότι το Γένος πορεύεται στον χρόνο και στην ιστορία σε μια πορεία Σταυροαναστάσιμη.
Γνώριζαν, ότι σε ανθρώπους που έχουν στην καρδιά τους τον Χριστό και στα χείλη τους την Πατρίδα δεν ταιριάζει η παράδοση, η υποταγή· δεν είναι επιλογή η σκλαβιά. Έτσι, η Έξοδος δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική πράξη ηρωισμού και απελπισίας, αλλά μία Λειτουργική πράξη, προέκταση της τελευταίας Θείας Λειτουργίας, όπου ο Ρωγών Ιωσήφ τους μετέδωσε την όντως Ζωή, το Σώμα και το Αίμα του Χριστού, όλοι μαζί ομολόγησαν πίστη στον Χριστό του Σταυρού και της Αναστάσεως και ξεκίνησαν την πορεία προς την αθανασία.
Σήμερα, δύο αιώνες μετά, το Μεσολόγγι μας καλεί ξανά σε Έξοδο. Όχι με όπλα, αλλά με συνείδηση.
Όχι με αίμα, αλλά με ευθύνη. Μας καλεί να εξέλθουμε από την αδιαφορία, τον ατομισμό, την λήθη των αξιών. Να επαναπροσδιορίσουμε τί σημαίνει Ελευθερία, τί σημαίνει θυσία, τί σημαίνει να ανήκεις σε έναν λαό που δεν έμαθε να ζει γονατισμένος.
Ας μετατρέψουμε όλοι την μνήμη σε πνευματική δύναμη, την ιστορία σε Παιδεία και την πίστη σε τρόπο και πράξη ζωής.
Το φως της Εξόδου μάς καλεί και σήμερα, όπως τότε· οφείλουμε να βαδίσουμε προς αυτό. Με πίστη, με ενότητα, με θάρρος. Γιατί μόνο όποιος τολμά την Έξοδο αξιώνεται το Φως.
Υποκλινόμαστε στη μνήμη των Ηρώων, γνωστών και αγνώστων.
Και μετατρέπουμε την Έξοδο από ιστορική μνήμη σε ζωντανή πράξη — σε κανόνα ζωής για το παρόν και το μέλλον μας.
Ας γίνουμε, λοιπόν, άξιοι φορείς της. Ας κρατήσουμε το Φως άσβεστο μέσα μας.
Και όταν έρθει η ώρα της δικής μας δοκιμασίας, ας μη δειλιάσουμε. Ας βαδίσουμε ευθεία Ας βαδίσουμε ευθεία προς το Φως — ώστε η πορεία μας να γίνει κι αυτή μαρτυρία, κι η ζωή μας μια νέα Έξοδος».
