Πορίσματα 4ου Συνεδρίου Βιοηθικής του Οικουμενικού Πατριαρχείου

Πορίσματα 4ου Συνεδρίου Βιοηθικής του Οικουμενικού Πατριαρχείου

Προτείνονται για περαιτέρω προβληματισμό και συζήτηση τα ακόλουθα πορίσματα:

1) Ο γάμος έχει πρωτίστως σωτηριολογικό χαρακτήρα, καθώς αποβλέπει στην ενότητα των συζύγων και στη μεταμόρφωση της σχέσεώς τους σε κοινωνία αγάπης και, τελικώς, σε ένωση με τον Θεό. Η μυστηριακή αυτή θεώρηση, χωρίς να υποτιμά το σώμα και τη συζυγική συνάφεια, συνιστά υπέρβαση της φιλαυτίας, που οδηγεί στη μεταμόρφωση του έρωτα σε αγαπητική προσφορά και κοινωνία. Η παιδοποιία αποτελεί, επίσης, ουσιώδη σκοπό και ευλογία του γάμου, χωρίς όμως να εξαντλεί ή να περιορίζει το θεολογικό περιεχόμενο και τον σωτηριολογικό προσανατολισμό του σε αυτό.

2) Η Εκκλησία δεν προσεγγίζει τη γέννηση μόνον ως βιολογικό γεγονός, αλλά ως πνευματική πραγματικότητα: αναγεννά τον άνθρωπο «εν Χριστώ» διά του Ευαγγελίου, του Βαπτίσματος και της θείας Ευχαριστίας. Με αυτές τις προϋποθέσεις προσεγγίζει το σοβαρό πρόβλημα της υπογεννητικότητας. Η στήριξη της οικογένειας και της τεκνογονίας είναι αναγκαία, χωρίς όμως ο άνθρωπος να μεταβάλλεται σε μέσο επιτεύξεως δημογραφικών ή εθνικών στόχων. Κάθε παιδί έχει αξία όχι επειδή αυξάνει τον πληθυσμό μιας χώρας, αλλά επειδή είναι μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο, πλασμένο «κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ». Η συνέχεια ενός λαού εξαρτάται από τη διατήρηση της πίστεως, του ήθους, της παιδείας και της πνευματικής του ταυτότητας και όχι μόνο από την αριθμητική αύξηση του πληθυσμού. 

3) Συναφώς, η επιβίωση ενός έθνους δεν είναι μόνο ζήτημα δημογραφικής πολιτικής· είναι και ζήτημα πνευματικής αναγεννήσεως. Ειδικώς για την Ελλάδα, η οποία, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία αντιμετωπίζει έντονο δημογραφικό πρόβλημα, μελετήθηκαν περαιτέρω παράμετροι του φαινομένου και διαπιστώθηκε ότι οι Έλληνες δεν λιγοστεύουν μόνο αριθμητικώς αλλά ότι συγχρόνως χάνεται και κάτι βαθύτερο από την πνευματική φυσιογνωμία και την ψυχή τους. Το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο πόσοι Έλληνες θα υπάρχουν αύριο, αλλά και τι είδους Έλληνες θα είναι αυτοί. Και η Εκκλησία οφείλει να υπενθυμίζει ότι η πραγματική δύναμη ενός λαού δεν μετρείται μόνο με το πλήθος του, αλλά και με την ποιότητα του ήθους του.

4) Η ποιμαντική της παιδοποιίας οφείλει να σέβεται την ελευθερία και την ευθύνη των συζύγων, χωρίς ο πνευματικός πατέρας να υποκαθιστά τις προσωπικές τους αποφάσεις ή να μετατρέπει την τεκνογονία σε κριτήριο πνευματικότητας. Το ποιμαντικό ενδιαφέρον πρέπει να εστιάζει κυρίως στο βαθύτερο φρόνημα, στα κίνητρα και στις πραγματικές συνθήκες ζωής των συζύγων και όχι απαραίτητα στον αριθμό των παιδιών. Παράλληλα, ο κληρικός οφείλει να αναγνωρίζει τα όρια της διακονίας του και να συνεργάζεται, όπου απαιτείται, με ειδικούς. Πίσω από τις δημογραφικές επιλογές βρίσκονται πρόσωπα, φόβοι, αγωνίες, τραύματα και υπαρξιακά ερωτήματα. Η Εκκλησία καλείται να καλλιεργεί την εμπιστοσύνη, να ενισχύει τους νέους ανθρώπους και τα ζευγάρια, να στηρίζει τη δημιουργία οικογένειας και να μαρτυρεί ότι η υποδοχή μιας νέας ζωής δεν είναι απλώς συμμόρφωση προς μία ηθική υποχρέωση αλλά πράξη αγάπης, ελευθερίας, ελπίδας και ανοίγματος προς τον άλλο.

5) Η υπογεννητικότητα είναι εξαιρετικά σύνθετο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο δεν είναι δυνατόν να ερμηνευθεί αποκλειστικά με οικονομικούς, δημογραφικούς ή κοινωνιολογικούς όρους. Η Εκκλησία δεν μπορεί να περιορίζει τον λόγο της για την υπογεννητικότητα σε μία «δημογραφική πολιτική με θρησκευτικό πρόσημο». Η οικονομική ανασφάλεια, η καθυστέρηση στη δημιουργία οικογένειας, οι αυξημένες απαιτήσεις της ανατροφής των παιδιών και η αβεβαιότητα για το μέλλον συνυπάρχουν με βαθύτερες πολιτισμικές και πνευματικές μεταβολές: την κρίση της οικογένειας και των διαπροσωπικών σχέσεων, την ενίσχυση του ατομοκεντρισμού, την αποδυνάμωση της διάθεσης για δέσμευση και θυσία και τη μεταβολή των αξιακών προτεραιοτήτων. Κατά συνέπεια, η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος αποτελεί πρωτίστως αξιακό και δευτερευόντως πολιτικό ζήτημα. Η αυθεντική απάντηση της Εκκλησίας είναι η πνευματική αύξηση του ανθρώπου «κατ᾽ εικόνα Θεού», η οικοδόμηση σχέσης μετά του ετέρου προσώπου και η ένταξη της βιολογικής ζωής στον ευρύτερο προσανατολισμό προς το πλήρωμα της ζωής εν Χριστώ. Έτσι, το «αυξάνεσθε» αποκτά θεολογικό βάθος και προηγείται ουσιαστικά του «πληθύνεσθε».

6) Ιδιαίτερη ποιμαντική σημασία έχει η έγκαιρη, υπεύθυνη και επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση των νέων ανθρώπων γύρω από τη γονιμότητα και τους παράγοντες που την επηρεάζουν. Η πληροφόρηση δεν πρέπει να μεταλλάσσεται σε χειραγώγηση, αλλά να υπηρετεί την ελεύθερη και συνειδητή λήψη αποφάσεων. Η ενημέρωση για τη γονιμότητα δεν αποτελεί απλώς εργαλείο δημογραφικής πολιτικής, αλλά μέρος της συνολικότερης μέριμνας για την υγεία, την ποιότητα ζωής και την υπεύθυνη άσκηση της ελευθερίας του προσώπου.

7) Η υπογεννητικότητα δεν μπορεί να αποτελεί αιτία υποτίμησης της γυναίκας ούτε η αντιμετώπισή της να οδηγεί στην αναβίωση κοινωνικών στερεοτύπων ή στην εργαλειοποίηση της μητρότητας. Η ουσιαστική ισότητα των φύλων, η υπέρβαση παρωχημένων αντιλήψεων για τους ρόλους άνδρα και γυναίκας, η συνυπευθυνότητα μέσα στον γάμο και η έμπρακτη στήριξη της οικογένειας από την Πολιτεία, την κοινωνία και την Εκκλησία αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την ελευθερία στο πεδίο της οικογενειακής ζωής και της τεκνογονίας.

8) Στο ζήτημα των αμβλώσεων υπάρχει η ανάγκη υπέρβασης της απλουστευτικής αντιπαράθεσης ανταγωνιστικών δικαιωμάτων και μετατόπισης του ενδιαφέροντος προς την ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας. Το αγαθό της ζωής είναι ιερό και απαραβίαστο για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ταυτόχρονα, όμως, η ποιμαντική της μέριμνα προϋποθέτει ουσιαστική στήριξη της εγκύου, της μητέρας και της οικογένειας, ιδίως όταν η απόφαση για άμβλωση συνδέεται με οικονομική, κοινωνική ή ψυχολογική πίεση. Η εκκλησιαστική μαρτυρία οφείλει, επομένως, να συνδυάζει τον απόλυτο σεβασμό προς το δώρο της ζωής με την έμπρακτη αγάπη. 

9) Η ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς ως ένα μέσο αντιμετώπισης της υπογεννητικότητας. Οι δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη ιατρική εγείρουν σοβαρά βιοηθικά ερωτήματα και απαιτούν διάκριση, υπευθυνότητα και σεβασμό προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ελευθερία των προσώπων και το νόημα της γονεϊκότητας. Η τεχνολογική δυνατότητα δεν ταυτίζεται αυτομάτως με το ηθικώς δέον. Η χριστιανική βιοηθική καλείται να αποφεύγει τόσο την άκριτη αποδοχή όσο και τη γενικευμένη απόρριψη, διευκολύνοντας την ποιμαντική στήριξη σε ανθρώπους που συχνά βιώνουν επώδυνα την ατεκνία και καλούνται να λάβουν δύσκολες αποφάσεις. Οι σχετικές προκλήσεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εμπιστοσύνης, ελπίδας και σεβασμού του μυστηρίου της ζωής.